ميراث خبر: در سر تا سر متنهاي باستاني ايران بارها و بارها به آزادي و ستايش زن برميخوريم. زن چنان پايگاه و جايگاه بلندي در انديشه ايرانيان داشته كه بجز ستايش هر شب در نماز شبانگاهي، روز و ماهي را به نام اسفندگان و اسفندماه به خود اختصاص داده است؛ تا جايي كه برترين بزرگداشت زن در كرده 23 فروردينيشت در "بند 107" آمده است كه "اشي" يا پاكي و راستي ِ خدايي را به دختري همانند ميكند! (1)
در اين روزها واژه «ولنتاين» بسيار شنيده ميشود. شايسته است برخي از ايرادها گوشزد گردد تا جوانان پژوهشگرمان كه در انديشه بررسي كتابهاي كهن هستند بجاي آنكه چيزي از خود بيفزايند، كتابها را دقيقتر بنگرند.
براي نمونه عنوان شده است كه جشن اسفندگان در بخشهاي مركزي ايران به نام جشن "اسفندي" برگزار ميشود و آشي بنام "آش اسفندي" پخته ميشود اما اشاره نميكند كه در كدام منبع گفته شده است كه اين جشنها مربوط به اسفندگان است. در دنباله گفتار درباره گردش زرتشتيان كرمان درجشن اسفندگان كه به دشت و هامون اندر ميشدهاند سخن مريبويس بعنوان مدرك آمده اما به اشتباه به زمان گذشته ارتباط داده شده و عنوان نشده كه زرتشتيان گرامي كرمان در جشن اسفندگان هنوز همان كار را دنبال كرده و به گردش ميپردازند! (2)
هنگاميكه غربيان با جشنهاي ايراني آشنا شدند – چون جشني نداشتند- نام «ولنتاين» را برگزيدند و افسانهاي نيز بدان منسوب كردند؛ همچون جشن زايش حضرت مسيح و كريسمس كه از شب چله و زايش مهر ايراني گرفته شد و نيز هشتم مارس (بدليل تبليغات روسها كه به ايرانيان نزديكترند و جشنهاي ايراني در بزرگداشت زن را شناختند) در همين ماه اسفند و نزديك به آن را برگزيدند تا هرچه ممكن است به اسفندماه و جشن اسفندگان ايراني نزديكتر شوند.
نويسنده مقاله متذكر ميشود: «منظور از زن، همسر است و نه جنسيت آن. بيروني نيز در نقل آيينهاي جشن، از زن به عنوان همسر ياد ميكند و جنسيت زن را در نظر ندارد.» اما توجه خوانندگان را به كتاب ترجمه شده به فارسي آثارالباقيه رهنمون ميكنيم زيرا بيروني بجز اشاره به همسر و زنان شوهردوست، دقيقاً اشاره به جنسيت زن ميكند كه «جشن زنان» باشد و در كنار «جشن زنان» هيچ واژهاي را بكار نميبرد كه ويژه زنان شوهردار باشد: «اين ماه، بويژه اين روز عيد زنان بوده..»(3)؛ و نيز ميتوانيد به نسخه عربي كتاب آثارالباقيه كه به زبان اصلي نوشته شده است و بدست تواناي استاد پرويز اذكايي تعليقات زيبا و خواندني و شايستهاي به آن پيوست شده، بنگريد. جشن «زنان» در متن ترجمه نشده چنين است: «هذا الشهر و هذا اليوم منه خاصة، عيد النساء...»(4)
پينوشتها:
1) براي آگاهي بيشتر بنگريد به پژوهش گستردهاي كه دكتر فريدون جنيدي در اين باره كرده است. كتاب: حقوق جهان در ايران باستان، فريدون جنيدي، نشر بلخ، رويههاي 61 تا 65. 2) از استاد فريدون جنيدي شنيدهام كه زرتشتيان كرمان در جشن اسفندگان براي گردش به دشت ميروند. 3) آثارالباقيه، ابوريحان بيروني، ترجمه اكبر داناسرشت، انتشارات اميركبير، چاپ چهارم 1377، رويه 355. 4) آثارالباقيه عن القرون الخاليه، ابوريحان محمد بن احمد البيروني، گردآوري و تعليقات: استاد پرويز اذكايي، تهران، مركز پژوهش ميراث مكتوب، رويه 285. در بخش تعليقات از استاد روانشاد ملك الشعراي بهار نيز سخن رفته است كه ميتواند مرجع بسيار خوبي براي پژوهشگران باشد.
